Kofeina może na krótko podnieść poziom kortyzolu, szczególnie u osób, które piją kawę rzadko. U tych, którzy piją ją codziennie, ten efekt bywa słabszy, bo organizm przyzwyczaja się do kofeiny. Kortyzol i tak jest najwyższy rano, z kawą czy bez niej. Dla większości ludzi to, jak śpią i ile mają na głowie, znaczy dla kortyzolu dużo więcej niż poranna filiżanka.
Czym jest kortyzol i dlaczego rano jest go najwięcej
Kortyzol to hormon wytwarzany przez nadnercza. Nazywa się go hormonem stresu, ale to spore uproszczenie. Bierze udział między innymi w regulacji poziomu cukru we krwi, ciśnienia i rytmu dnia i nocy.
Jego poziom zmienia się w ciągu doby. Rośnie nad ranem, najwyższy jest krótko po przebudzeniu, a potem przez cały dzień powoli spada. Najmniej kortyzolu jest wieczorem i w nocy. Poranny wzrost to zupełnie normalna rzecz, która pomaga się dobudzić. Nie jest to objaw stresu, tylko zwykły rytm organizmu.
Kawa a kortyzol: co się dzieje po filiżance
Kofeina działa pobudzająco (więcej o tym we wpisie dlaczego kawa pobudza) i może przejściowo zwiększyć wydzielanie kortyzolu. Ten wzrost jest krótki. U osób pijących kawę regularnie często bywa słabszy, choć nie u każdego wygląda to tak samo.
Z tego nie wynika, że jedna kawa wywołuje stres albo rozregulowuje hormony. Krótkie wahania kortyzolu zdarzają się wiele razy dziennie: po wysiłku, po nerwowym telefonie, po wejściu po schodach z zakupami. To część normalnej pracy organizmu.
Kawa na czczo a kortyzol: czy trzeba czekać 60 do 90 minut?
W internecie krąży rada, żeby pierwszą kawę pić dopiero 60 do 90 minut po przebudzeniu. Logika jest taka: rano kortyzol i tak jest wysoki, więc lepiej poczekać, aż trochę opadnie, i dopiero wtedy dołożyć kofeinę. Część osób mówi, że przy takim rytmie mniej odczuwa popołudniowy spadek energii.
Traktujemy to jako radę, a nie twardą zasadę. Jeśli pijesz kawę zaraz po wstaniu i dobrze się czujesz, nie musisz tego zmieniać. Jeśli jesteś ciekawy, jak to działa u Ciebie, przez tydzień pij pierwszą kawę po śniadaniu i porównaj. Gdy kawa na pusty żołądek sprawia Ci kłopot, zajrzyj do wpisu kawa na czczo, bo tam zwykle chodzi o żołądek, a nie o hormony.
Co najbardziej podnosi kortyzol
Na tle innych czynników kawa zwykle nie jest głównym powodem wysokiego kortyzolu. Mocniej działają:
- długotrwały stres, zarówno psychiczny, jak i fizyczny,
- niewyspanie i nieregularny sen, na przykład praca zmianowa,
- bardzo intensywny wysiłek bez odpoczynku,
- choroba, gorączka, ból,
- niektóre choroby i leki.
Jeśli podejrzewasz, że masz kłopot z kortyzolem, to temat dla lekarza. Jego poziom sprawdza się badaniami, a nie na podstawie samopoczucia czy porad z internetu. Przy chorobach, w ciąży i przy lekach przyjmowanych na stałe o tym, ile kawy pić, najlepiej zdecydować razem z lekarzem.
Kawa, sen i kortyzol
Najbardziej praktyczny związek kawy z kortyzolem jest pośredni i prowadzi przez sen. Kofeina działa zwykle kilka godzin, a u osób, które rozkładają ją wolno, jeszcze dłużej. Kawa wypita późnym popołudniem może więc utrudniać zaśnięcie albo spłycać sen, nawet jeśli wydaje Ci się, że zasypiasz bez kłopotu. A niewyspanie samo w sobie mocno wpływa na samopoczucie następnego dnia.
Dlatego rozsądniej niż liczyć minuty od przebudzenia jest pilnować, o której pijesz ostatnią zwykłą kawę. Wiele osób ustala sobie granicę na wczesne popołudnie, a potem sięga po bezkofeinową. Nie ma jednej właściwej godziny. Zobacz, przy jakim rytmie śpisz najlepiej, i tego się trzymaj.
Czy jest napój, który obniża kortyzol?
Nie znamy napoju, który robiłby to w pewny sposób, i nie będziemy udawać, że jest nim kawa albo zioła. Na kortyzol dużo mocniej wpływa sen i to, jak radzisz sobie ze stresem, niż zawartość kubka.
Jeśli czujesz, że kawa Cię nakręca, możesz po prostu ograniczyć kofeinę: pić mniej kaw, mniejsze porcje, a ostatnią zwykłą kawę wcześniej w ciągu dnia. Ile kofeiny jest w poszczególnych kawach, przeliczamy we wpisie ile kaw dziennie można pić.
Jeśli chcesz ograniczyć kofeinę
Nie trzeba rezygnować z samego rytuału. Brazylia Bezkofeinowa z ekoregionu Cerrado jest dekofeinizowana metodą CO2, która usuwa kofeinę, a zostawia w ziarnach substancje smakowe i aromatyczne. W filiżance jest słodka, z lekką kwasowością i nutami nugatu, orzecha laskowego i migdałów. Dobrze sprawdza się jako kawa na popołudnie i wieczór. Więcej propozycji znajdziesz w kolekcji kawy bezkofeinowej.
Na rano, jeśli wolisz zostać przy kofeinie, polecamy jedną porządną kawę zamiast trzech byle jakich. Brazylia Mogiana ze spółdzielni Cooxupe jest łagodna i słodka dzięki obróbce pulped natural, z nutami białej czekolady, migdałów i karmelu. Obie kawy palimy dopiero po Twoim zamówieniu, a datę palenia znajdziesz na zgrzewie.
Najczęstsze pytania
Czy kawa podnosi kortyzol?
Może go podnieść na krótko, zwłaszcza u osób, które piją kawę rzadko. U osób pijących kawę codziennie ten efekt bywa słabszy. Kortyzol i tak ma swój rytm: rano jest najwyższy, wieczorem najniższy.
Czy kawa na czczo bardziej podnosi kortyzol?
Rano kortyzol jest naturalnie wysoki niezależnie od kawy. Kawa na pusty żołądek u części osób jest bardziej odczuwalna, ale zwykle chodzi o żołądek i samopoczucie, a nie o hormony. Jeśli wolisz, możesz pić pierwszą kawę po śniadaniu.
Co pić na obniżenie kortyzolu?
Nie ma napoju, który robiłby to w pewny sposób. Jeśli kawa Cię nakręca, zamień część kaw na bezkofeinowe, wodę albo herbaty ziołowe. Na kortyzol dużo mocniej wpływają sen i stres niż to, co pijesz.
Co najbardziej podnosi kortyzol?
Przede wszystkim długotrwały stres, niewyspanie, bardzo intensywny wysiłek i choroba. Kawa może podnieść kortyzol na krótko, ale zwykle nie ona jest głównym powodem.
Po jakim czasie od przebudzenia pić kawę?
Popularna rada mówi o 60 do 90 minutach. To kwestia wygody i samopoczucia, a nie twarda zasada. Jeśli kawa zaraz po wstaniu Ci służy, możesz ją pić.
